Τι είναι ο Χανταϊός

Σύμφωνα με τις ειδήσεις των τελευταίων ημερών ήρθε ξανά στο προσκήνιο ο ιός Χανταϊός (Hantavirus). Πρόκειται για ένα RNA ιό που είναι ζωονόσος και προέρχεται από τα ζώα. Μεταδίδεται από τα τρωκτικά στον άνθρωπο και προκαλεί οξεία πυρετικά σύνδρομα απειλητικά για την ζωή. Το πνευμονικό και ο αιμορραγικός πυρετός μαζί με νεφρικό σύνδρομο είναι τα δύο γνωστότερα σύνδρομα που προκαλεί ο Χανταϊός στον άνθρωπο. Αν και ετησίως χιλιάδες είναι τα νέα κρούσματα στο Δυτικό κόσμο, αποκλειστική θεραπεία δεν υπάρχει. Ο Χανταϊός και τα νέα του στελέχη θα μπορούσαν να επιβαρύνουν το σύστημα υγείας καθώς έχει χαρακτηριστικά αναδυόμενης υγειονομικής απειλής.

Ο Χανταϊός (Hantavirus) είναι ένας ρετροϊός αποτελούμενος από ριβονουκλεϊνικό ssRNA και ανήκει στην μεγάλη ιiκή οικογένεια των Hantarividae του γένους Orthohantavirus και της βιολογικής τάξης των Bunyaviricetes. Προέρχεται από τα τρωκτικά κυρίως τα ποντίκια και μεταδίδεται στον άνθρωπο μέσω επαφής με το σάλιο, ούρα, κόπρανα και το δάγκωμα. Πρωτοεμφανίστηκε κατά τη διάρκεια του Κορεάτικου Εμφυλίου Πολέμου (1950-1953) κοντά στον ποταμό Χάνταν όπου και πήρε το όνομα του, εκείνη τη περίοδο μολύνθηκαν 3.000 Αμερικάνοι στρατιώτες. Μετά από δεκαετίες το 1993 ο ιός επανεμφανίστηκε στις Νοτιοδυτικές πολιτείες των ΗΠΑ σημειώνοντας βαθιά υγειονομική κρίση. Σήμερα, οι καταγεγραμμένες λοιμώξεις από τον Χαντοϊό υπολογίζονται άνω των 200.000 περιστατικών παγκοσμίως. Αν και δεν υπάρχει στοχευμένη θεραπεία η αντιμετώπιση γίνεται με σύνθετες θεραπείες.

Αναλυτικότερα, τα στελέχη του Χανταϊό βρίσκονται σχεδόν σε όλο το κόσμο από την Ασία, Ευρώπη έως την Αμερική. Το ασιατικό στέλεχος (HNTV) και ο ιός της Σεούλ (SEOV) είναι υπεύθυνοι για τη νεφρική μόλυνση και προκαλεί αιμορραγικό πυρετό. Ενώ το Αμερικάνικο στέλεχος ιός Andes (ANDV) στοχοποιεί το πνεύμονα και καρδιαγγειακό σύστημα. Αν και τα πρώτα δύο στελέχη είναι απειλητικά για τη ζωή με μεγάλα ποσοστά θνησιμότητας, το Ευρωπαϊκό στέλεχος Puumala επιφέρει ηπιότερα συμπτώματα νεφροπάθειας αλλά ισχυρά.

Οργάνωση του ιικού γονιδιώματος και παθοφυσιολογία

Η δομή του Χανταϊού είναι παρόμοια με εκείνη των ρετροϊών, αποτελείται από το προστατευτικό καψίδιο μεγέθους 70-160nm και έχει σφαιρική δομή. Το καψίδιο φέρει πρωτεϊνικές εξωχές μήκους 10nm που επάγουν μοριακή πρόσδεση με τις γλυκοπρωτεΐνες των κυττάρων ξενιστών για να εισχωρήσει μέσα ο ιός στο κυτταρόπλασμα. Μελέτες απέδειξαν ότι οι ιντεγκρίνες β1 & β3 συμβάλλουν στην διαπερατότητα του ιού από τη μεμβράνη στο εσωτερικό τμήμα των κυττάρων.

Το ιικό γονιδίωμα είναι (αρνητικό) RNA και χωρίζεται σε 3 τμήματα τα : S (Small), M (Medium) και L (Large). Αναλυτικότερα το S τμήμα αποτελείται σχεδόν 2000bps και κωδικοποιεί την N-πρωτεΐνη που συμβάλλει στη βιοσύνθεση του καψιδίου. Το Μ τμήμα αναλογεί περίπου 3000bps και κωδικοποιεί γλυκοπρωτεΐνες. Το μεγαλύτερο μέρος L κωδικοποιεί την RNA αντίστροφη μεταγραφάση για την ενσωμάτωση του ιού στο γονιδίωμα του ξενιστή. Επιπρόσθετα, το εξωτερικό περίβλημα του ιού είναι γεμάτο από γλυκοπρωτεΐνες Gn & Gc, γεγονός που επιτρέπεται η ευκολότερη πρόσδεση με το κύτταρο ξενιστή. Ο ιός προσβάλλει τα ανώριμα δενδριτικά κύτταρα και αξιοποιεί τον ξενιστή για την αναπαραγωγή των αντιγράφων. Στη συνέχεια τα δενδριτικά διαχέονται στο λεμφικό σύστημα, ο ιός αναπαράγεται στους περιφερικούς λεμφαδένες. Μόλις αρχίσει η προσβολή του ιού στα επιθηλιακά κύτταρα, τότε τα λεμφοκύτταρα CD8 – CD4 και Β κύτταρα αρχίζουν την ανοσολογική αντίδραση (Afzal et al., 2023).

Επιδημιολογία

Επιδημιολογικά, ο Χανταϊός είναι εξαιρετικά θνησιγόνος καθώς προκαλεί αιμορραγικό πυρετό, αναπνευστική και νεφρική δυσλειτουργία. Εκτιμάται ότι το ποσοστό επιβίωσης του ανθρώπου μετά από λοίμωξη με Χανταϊό υπολογίζεται στο 50-60%. Το 40% των ασθενών σχεδόν χωρίς έγκαιρη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη κινδυνεύει να καταλήξει. Παρόλο τη τεράστια θνησιμότητα, στοχευμένες θεραπείες για το Χανταϊό δεν υπάρχουν.

Αναπνευστική νόσος

Ενδιαφέρον είναι ότι κάθε ιικό στέλεχος της οικογένειας των Χανταϊών προσβάλλει διαφορετικά σημεία του σώματος στον ασθενή. Σε αντίθεση με άλλους ιούς όπως το Κορονοϊό, ο Χαντοϊός έχει μεγαλύτερο λυσιγονικό χρόνο μέσα στα κύτταρα για περισσότερες ημέρες (7-40 ημέρες), με αποτέλεσμα ο ασθενής να μην εκδηλώσει συμπτώματα. Αρχικά, η λοίμωξη μοιάζει με εκείνη της απλής γρίπης, μόλις περάσει η πρόδρομη φάση τα συμπτώματα γίνονται ισχυρότερα με τη δημιουργία αναπνευστικού οιδήματος, υπότασης, αναπνευστικού σοκ. Σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι μόλις ο ιός προσβάλλει το αναπνευστικό σύστημα σε διάστημα πάνω από 2 ημέρες μπορεί να οδηγηθεί σε αναπνευστική ανεπάρκεια.

Η αναπνευστική δυσλειτουργία συνήθως επηρεάζει και άλλα όργανα όπως την καρδιά αλλά και τους νεφρούς. Η μεταβολική οξέωση είναι ένα συχνό φαινόμενο σε ασθενείς που έφτασαν στην αναπνευστική ανεπάρκεια, επικίνδυνο για τη ζωή. Το πνευμονικό σύνδρομο σε ασθενείς με Χανταϊό αυξάνει το ποσοστό θνησιμότητας 50-70% (Moore and Griffen, 2021).

Νεφρική νόσος

Μελέτες έδειξαν ότι στελέχη του Χανταϊου προσβάλλουν τα επιθηλιακά κύτταρα των νεφρών προκαλώντας οξεία νεφρική βλάβη. Συνήθως οι παλαιότεροι ιοί έτειναν περισσότερο στην νεφρική προσβολή. Η νεφρική ανεπάρκεια παρατηρείται στη μείωση απώλειας ούρων με τη παρατήρηση μεγάλων ποσοτήτων αζώτου σε πολύ μικρό διάστημα εντός ωρών ή ημερών. Ασθενείς με Χαντοϊό εμφανίζουν στο 40% οξεία νεφρική ανεπάρκεια, η ανεπάρκεια των νεφρών μπορεί να αλλάξει την αγγείωση του προκαλώντας μόνιμες οργανοεκφυλιστικές καταστάσεις. Σε προχωρημένες και μακρόχρονες καταστάσεις νεφρικής λοίμωξης, το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να νεκρώσει το πλακώδες επιθηλιακό ιστό με αποτέλεσμα την μείωση και απώλεια νεφρικής λειτουργίας. Αυτό γίνεται επειδή οι κυτταροκίνες και χημειοκίνες που εκκρίνονται σε αυτό το σημείο επάγουν την φλεγμονώδη αντίδραση (Mir, 2022).

Θεραπευτικές προσεγγίσεις

Μέχρι σήμερα στοχευμένη θεραπεία για το Χαντοϊό δεν υπάρχει, ούτε προληπτικό εμβόλιο. Η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη ασθενών με Χανταϊό βασίζεται σε ένα μικτό ιατροφαρμακευτικό σχήμα και φροντίδας. Τα γνωστότερα υποστηρικτικά αλλά όχι θεραπεύσημα φάρμακα σύμφωνα με μελέτες φαίνεται να είναι η ριμπαβιρίνη, φαβιπιραβίνη, λακτοφερίνη και η βανδετανίμπη. Νεότερα θεραπευτικά σχήματα εξετάζουν το ενδεχόμενο της άμεσης ανοσοθεραπείας έναντι στον ιό. Τα εμβόλια πρώτης και δεύτερης γενιάς δεν κατάφεραν να έχουν επιτυχίας, νεότερες μελέτες εξετάζουν τη κατασκευή DNA/RNA τεχνολογίας εμβολίων έναντι στον ιό (Dheerasekara, Sumathipala and Muthugala, 2020).

Γενετική Συμβουλευτική

Η γενετική συμβουλευτική είναι μια σύγχρονη υπηρεσία υγείας που στοχεύει στην έγκαιρη ενημέρωση και καθοδήγηση ατόμων με αυξημένο γενετικό ρίσκο εκδήλωσης νόσου. Η ενημέρωση δεν ανήκει αποκλειστικά στα ζητήματα της υπάρχουσας κατάστασης υγείας του ατόμου. Αλλά, μπορεί να γίνει συμβουλευτική για το σωστό τρόπο πρόληψης και προστασίας έναντι των ιών.

Αναφορές

• Afzal, S., Ali, L., Asfa Batool, Afzal, M., Kanwal, N., Hassan, Safdar, M., Ahmad, A. and Jin Ok Yang (2023). Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection. Frontiers in Microbiology, [online] 14. doi:https://doi.org/10.3389/fmicb.2023.1233433. 
• Dheerasekara, K., Sumathipala, S. and Muthugala, R. (2020). Hantavirus Infections-Treatment and Prevention. Current Treatment Options in Infectious Diseases, [online] 12(4), pp.1–12. doi:https://doi.org/10.1007/s40506-020-00236-3. 
• Moore, R.A. and Griffen, D. (2021). Hantavirus Syndrome. [online] PubMed. Available at: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK513243/. 
• Mir, S. (2022). Hantavirus Induced Kidney Disease. Frontiers in Medicine, 8. doi:https://doi.org/10.3389/fmed.2021.795340.

Άρθρο της HumanGenomics
Μιχαήλ Σεβνταλής
Βιοεπιστήμονας Γενετικής & Σύμβουλος Γενετικής