Εισαγωγή

Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός τύπος εμφάνισης καρκίνου στις γυναίκες με περισσότερα από 2 εκατομμύρια ετήσια νέα κρούσματα παγκοσμίως. Τις τελευταίες δεκαετίες η εμφάνιση του μαστικού καρκίνου γίνεται ολοένα συχνότερο στις γυναίκες τόσο στον αναπτυσσόμενο κόσμο όσο και στον ανεπτυγμένο. Νεότερα δημογραφικά στοιχεία έδειξαν ραγδαίο ποσοστό θανάτων ~700.000 γυναικών ετησίως από το καρκίνο του μαστού, σχεδόν το 70% των θανάτων απευθύνεται σε χώρες της Ασίας και Αφρικής (Łukasiewicz et al., 2021).

Η διαχείριση των ασθενών με μαστικό καρκίνο αποτελεί μια ιδιαίτερη πρόκληση. Δεν ευθύνεται αποκλειστικά μόνο το πρόβλημα υγείας, αλλά και ο τόπος που θα γίνει η θεραπεία. Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ ο μέσος δείκτης επιβίωσης από καρκίνο του μαστού είναι στα 5 έτη, με αποτέλεσμα το 85% με τοπικό και 75% με σποραδικό να ξεπερνούν την πενταετία διαβίωσης. Αυτό οφείλεται και στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης της εκάστοτε χώρας, αλλά και στις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και στη συμμόρφωση του ασθενούς στη θεραπεία.

Η εξέλιξη του καρκίνου του μαστού τις περισσότερες φορές είναι σταδιακή και ήσυχη. Γίνεται αντιληπτό είτε μετά την ψηλάφηση ενός ογκιδίου στο μαστό, είτε αποκαλύπτεται κατά τον ετήσιο προληπτικό έλεγχο. Συνήθως η νόσος εξελίσσεται σιωπηλά για αρκετά χρόνια, τα περισσότερα περιστατικά εμφανίζονται κατά την 3-5 δεκαετία της ζωής της γυναίκας (Xiong et al., 2025).

Παθοφυσιολογία και γενετική

Η παθοφυσιολογία της νόσου διαφέρει ανάλογα με το είδος του μαστικού καρκίνου, συνήθως είναι σποραδική και ανταποκρίνεται στο 90% των ασθενών να έχουν περισσότερες από μια γενετικές μεταλλάξεις που σχετίζονται με κακοήθεια. Μεταλλάξεις στο DNA δεν αρκούν μόνες τους αποκλειστικά και μόνο για το καρκίνο του μαστού. Αλλά ο συνδυασμός γενετικών – επιγενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων καθορίζουν το σημείο εμφάνισης καρκινικών κυττάρων. Έχει αποδειχθεί ότι καταχρήσεις (αλκοόλ, ουσίες, κάπνισμα και ανθυγιεινή διατροφή) σε γυναίκες με πλούσιο ιατρικό ιστορικό στην οικογένεια εμφανίζουν σε νεαρότερες ηλικίες καρκίνο, λόγω ακριβώς της ενίσχυσης γενετικής προδιάθεσης (Obeagu and Obeagu, 2024).

Μόνο το 10% των περιστατικών ευθύνεται σε μονο-γονιδιακές γενετικές μεταλλάξεις. Μεταλλάξεις σε γονίδια με προηγούμενο ογκοκατασταλτικό χαρακτήρα που υπό φυσιολογικές συνθήκες ρυθμίζουν σημαντικές βιολογικές διεργασίες του κυττάρου όπως αναπαραγωγή, κυτταρικός κύκλος, κυτταρική ανάπτυξη, αντιγραφή και πιστότητα του DNA δεχθούν αλλοίωση στη γενετική τους αλληλουχία τότε μετατρέποντας σε καρκινικά. Μια από αυτές τις γενετικές περιοχές είναι εκείνη των γονιδίων BRCA1/2.

Τα BRCA1/2 γονίδια και κληρονομικότητα

Αναλυτικότερα μεταλλάξεις στα BRCA1/2 θεωρούνται ως μίζουν γονίδια για το καρκίνο του μαστού. Τα γονίδια  BRCA1/2 υπό φυσιολογικές συνθήκες έχουν ογκοκατασταλτικό ρόλο με την λειτουργία επιδιόρθωσης DNA στα κύτταρα. Έχουν 100% διεισδυτικότητα και μεταβλητή εκφραστικότητα ανά φύλο, που σημαίνει ότι η γενετική μετάλλαξη υπάρχει σε όλα τα κύτταρα, αλλά εκφράζεται διαφορετικά στο κάθε όργανο και ιστό. Στη συγκεκριμένη περίπτωση στα μαστικά κύτταρα του αυλού και πόρου εκφράζεται με μεγαλύτερη συχνότητα έναντι των υπολοίπων οργάνων που σηματοδοτεί το καρκίνο του μαστού.

Σε γυναίκες με BRCA1/2 παθογόνες μεταλλάξεις έχουν ως και 60% να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού λόγω της μετάλλαξης ενώ στους άνδρες 1,2% για το BRCA1 και 7% για το BRCA2. Σύμφωνα με διεθνείς οδηγίες χρειάζεται προληπτικός έλεγχος για όλα τα άτομα της οικογένειας που διαγνώστηκε φορέας με μετάλλαξη στα BRCA1/2 και συνεχή ιατρική παρακολούθηση.

Γενετική συμβουλευτική

Η γενετική συμβουλευτική είναι σημαντική στο προ-διαγνωστικό καθώς και το μετα-διαγνωστικό κομμάτι για την συμβουλή και καθοδήγηση ασθενών με καρκίνο του μαστού. Πρέπει να επισημανθεί η έντονη κληρονομικότητα που υπάρχει σε αυτή τη νόσο και το πρότυπο κληρονόμησης της. Η γενετική οντολογία μπορεί να προσδιοριστεί με την εκτέλεση των απαραίτητων μοριακών ελέγχων πέραν των  BRCA1/2 γονιδίων. Πάντοτε ένας καρκίνος προκαλείται από συσσώρευση γενετικών μεταλλάξεων πέραν της μείζονος.

Η διαχείριση ασθενών με καρκίνο του μαστού αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση για την επιστημονική κοινότητα. Θεραπευτικές επεμβάσεις και βελτιωμένα ιατροφαρμακευτικά σχήματα βελτίωσαν την ποιότητα ζωής και αύξησαν το προσδόκιμο ζωής για δεκαετίες σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού. Θα πρέπει οι ασθενείς να είναι ενήμεροι για την κληρονομικότητα, διατρέχεται αυξημένος κίνδυνος μεταβίβασης των γενετικών χαρακτηριστικών στον απόγονο και θα πρέπει να προληφθεί.

Αναφορές

Łukasiewicz, S., Czeczelewski, M., Forma, A., Baj, J., Sitarz, R. and Stanislawek, A. (2021). Breast cancer—epidemiology, Risk factors, classification, Prognostic markers, and Current Treatment Strategies—an Updated Review. Cancers, [online] 13(17), p.4287. Available at: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8428369/.

Obeagu, E.I. and Obeagu, G.U. (2024). Breast cancer: A review of risk factors and diagnosis. Medicine, [online] 103(3). doi:https://doi.org/10.1097/md.0000000000036905.

Xiong, X., Zheng, L.-W., Ding, Y., Chen, Y.-F., Cai, Y.-W., Wang, L.-P., Huang, L., Liu, C.-C., Shao, Z.-M. and Yu, K.-D. (2025). Breast cancer: pathogenesis and treatments. Signal Transduction and Targeted Therapy, [online] 10(1). doi:https://doi.org/10.1038/s41392-024-02108-4.

Άρθρο της HumanGenomics
Μιχαήλ Σεβνταλής
Βιοεπιστήμονας Γενετικής & Σύμβουλος Γενετικής