Η Κυστική Ίνωση (Cystic Fibrosis) αποτελεί μια από τις συχνότερες θανάσιμες γενετικές νόσους προοδευτικού χαρακτήρα σε άτομα της λευκής φυλής.
Είναι μια πολυοργανική νόσος που μεταβιβάζεται μέσω κληρονομικότητας αυτοσωμικού υπολειπόμενου χαρακτήρα και η εμφάνιση της απαντάται κυρίως σε άτομα λευκής φυλής. Υπολογίζεται 1-2500 σε καυκάσιους να νοσήσουν, ενώ μόλις 1 στους 25 ανθρώπους (4%) φέρει τουλάχιστον ένα παθολογικό αλληλόμορφο της νόσου. Φαρμακευτική αγωγή για την CF δεν υπάρχει, παρόλα αυτά μελέτες βρίσκονται σε προχωρημένο στο σχεδιασμό ειδικών θεραπειών. Δίχως έγκαιρη κλινική αντιμετώπιση άτομα ομόζυγα στη (CF) δεν θα ξεπεράσουν το πέμπτο έτος της ηλικίας, ενώ με ειδική αγωγή το προσδόκιμο ζωής ανέρχεται 20-30 έτη (Salvatore et al., 2011).
Σε ασθενή με CF παρατηρείται πολυοργανική δυσλειτουργία σε όργανα με εξωκρινή δράση. Η παρουσία στένωσης και παραγωγής βλέννης φαίνεται σε δέρμα, αεραγωγούς, ήπαρ, σπλήνα, νεφρούς, αρθρόσεις, έντερο και αναπαραγωγικό σύστημα, εικόνα από (Ramananda, Naren and Arora, 2024).
Στη κυστική ίνωση παρατηρείται, προοδευτική συσσώρευση πυκνούς κολλώδης βλέννης σε όργανα με εξωκρινή δράση όπως: (πνεύμονες, πάγκρεας, στομάχι, ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα και αδένες του σώματος). Με αποτέλεσμα τη μη απομάκρυνση της και να οδηγεί στη συνεχή αλλοίωση του επιθηλιακού ιστού και τη σταδιακή καταστροφή του. Επιπρόσθετα, η αδυναμία απομάκρυνσης της βλέννης, οδηγεί σε συσσώρευση βακτηρίων που σταδιακά προκαλούν λοίμωξη και χρόνιες φλεγμονές στο σώμα. Μελέτες σε ομόζυγους άνδρες με (CF) έδειξαν προβλήματα υπογονιμότητας λόγω στένωσης τον σπερματογόνων πόρων που οδηγεί στο εγκλωβισμό των ώριμων σπερματοζωαρίων από τους όρχεις στην επιδιδυμίδα γνωστό ως αποφρακτική αζωοσπερμία (CVAD). Ενώ και στα δύο φύλα παρατηρείται εκδήλωση διαβήτη σε μεγάλη μερίδα των ασθενών λόγω δυσλειτουργίας των Β-κυττάρων του παγκρέατος, ως συνέπεια την αδυναμία βιοσύνθεσης ινσουλίνης (Rafeeq and Murad, 2017) .
Μελέτες έδειξαν το υπεύθυνο γονίδιο που προκαλεί τη κυστική ίνωση βρίσκεται στο χρωμόσωμα 7 και είναι το CFTR γονίδιο κυτταρικός διαμεμβρανικός διαγωγέας ιόντων χλωρίου και ύδατος, μέσα και έξω από τα κύτταρα. Έχουν τακτοποιηθεί δεκάδες μεταλλάξεις στο γονίδιο που ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου ταξινομούνται σε 6 κατηγορίες. Η εξέταση για κληρονομικότητα στη (CF) είναι σημαντική τόσο στους υποψήφιους γονείς, το έμβρυο, όσο και στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας που έχουν ιστορικό με την παρούσα γενετική νόσο ή υποψιάζονται για τη παρουσία της. Η διάγνωση επιτυγχάνεται μέσω γενετικής εξέτασης για την ανίχνευση κρίσιμων γονιδιακών μεταλλάξεων που καταμαρτυρούν την έναρξη της νόσου.
Ειδική θεραπεία μέχρις στιγμής δεν υπάρχει, συνήθως η θεραπευτική προσέγγιση ασθενών με κυστική ίνωση είναι συνδυαστική. Χορηγούνται αντιβιοτικά για τη καλύτερη λειτουργία των πνευμόνων και τη προστασίας των από βακτηρίασή λοίμωξη π.χ. (αζιθρομυκίνη), συμπληρώματα ηλεκτρολυτών και τη συμμετοχή διαφόρων ειδικοτήτων που θα μπορούσαν να συμβάλουν συλλογικά στην υποστήριξη του ασθενούς με CF (Leitch and Rodgers, 2013). Με τον γενετικό σύμβουλο θα είναι ευκολότερος αφ’ ενός ο σχεδιασμός μιας πρότυπης θεραπευτικής προσέγγισης και αφ’ ετέρου η πρόληψη στη αποτροπή μεταβίβασης της νόσου στο απόγονο (Hanssens, Duchateau and Casimir, 2021).
Άρθρο
Μιχαήλ Σεβνταλής
MSc, BSc Επιστήμονας Γενετικής, Γενετικός Σύμβουλος
Βιβλιογραφία
• Hanssens, L.S., Duchateau, J. and Casimir, G.J. (2021). CFTR Protein: Not Just a Chloride Channel? Cells, [online] 10(11), p.2844. doi:https://doi.org/10.3390/cells10112844.
• Leitch, A. and Rodgers, H. (2013). Cystic fibrosis. The Journal of the Royal College of Physicians of Edinburgh, 43(2), pp.144–150. doi:https://doi.org/10.4997/jrcpe.2013.212.
• Salvatore, D., Buzzetti, R., Baldo, E., Forneris, M.P., Lucidi, V., Manunza, D., Marinelli, I., Messore, B., Neri, A.S., Raia, V., Furnari, M.L. and Mastella, G. (2011). An overview of international literature from cystic fibrosis registries. Part 3. Disease incidence, genotype/phenotype correlation, microbiology, pregnancy, clinical complications, lung transplantation, and miscellanea. Journal of Cystic Fibrosis, 10(2), pp.71–85. doi:https://doi.org/10.1016/j.jcf.2010.12.005.
• Rafeeq, M.M. and Murad, H.A.S. (2017). Cystic fibrosis: current therapeutic targets and future approaches. Journal of Translational Medicine, [online] 15(1). doi:https://doi.org/10.1186/s12967-017-1193-9.
• Ramananda, Y., Naren, A.P. and Arora, K. (2024). Functional Consequences of CFTR Interactions in Cystic Fibrosis. International Journal of Molecular Sciences, [online] 25(6), p.3384. doi:https://doi.org/10.3390/ijms25063384.
