Η ανίατη λοίμωξη από το ιό της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας HIV φαίνεται να φτάνει στη δύση της. Mετά από εργαστηριακά πειράματα που έδειξαν την πλήρη διαγραφή του ιού από τα λεμφοκύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού και την παρεμπόδιση τους σε επαναλοίμωξη του HIV1. Φέρνουν νέα δεδομένα για την ιατρική αντιμετώπιση και τη πλήρη ίαση ασθενών με HIV/AIDS.

Ο ιός της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας HIV εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Αμερική το 1981. Σταδιακά εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την υφήλιο καθιστώντας τον μια από τις πιο επικίνδυνες (κρυφές) πανδημίες του αιώνα. Το γεγονός ότι παραμένει ο ιός μέχρι σήμερα ανίατος φέρνει πολλούς ανθρώπους σε έντονη ανησυχία και έντονο προβληματισμό στη διαχείριση σχέσης μεταξύ ανθρώπων στο κοινωνικό τους περίγυρο, καθώς και την ανάπτυξη φοβίας υποχονδρίασης. Ανά τον κόσμο οι άνθρωποι προσβάλλονται από το ιό HIV απαριθμούν περισσότεροι >14.000 νέα κρούσματα ημερησίως, ενώ πάνω από 3 εκατομμύρια θάνατοι σημειώνονται σε ετήσια βάση.

Ο ιός της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας προκαλεί χρόνια λοίμωξη. Έχει παρατηρηθεί ότι οι άνθρωποι με HIV λοίμωξη δίχως θεραπευτική αντιμετώπιση επιβιώνουν έως 15 έτη μετά την έκθεση τους στον ιό.

Ο ιός HIV ανήκει στην ομάδα των ρετροϊών και το γενετικό του υλικό είναι εκ φύσεως μονόκλωνο RNA (ssRNA). Το RNA εκτίθεται σε μήκος βάσεων αλληλουχίας 9750nt και κωδικοποιεί 72 γλυκοπρωτεΐνες. Εντός του πυρηνικού φακέλου υπάρχουν τα ένζυμα της αντίστροφης μεταγραφάσης (RT) και πέριξ του πυρηνικού φακέλου πρωτεΐνες ενσωμάτωσης και συμπλέγματα αναγνώρισης ιστοσυμβατότητας MHC I & II. Στη φύση διακρίνονται δύο στελέχη του ιού για τον άνθρωπο HIV1 & HIV2, συγκεκριμένα στον HIV2 παρατηρείται λιγότερη μεταδοτικότητα έναντι του πρώτου (Zhu et al., 2006).

Η μοριακή σύνθεση και γενετική δομή του ιού HIV1.

Η χρόνια επώαση του ιού HIV σε λανθάνουσα μορφή στο σώμα καθιστά το άτομο ως φορέα, ενώ όταν αρχίσει η ενεργοποίηση αντιγραφής και μεταγραφής του ιού έκτοτε αναφερόμαστε στο σύνδρομο της επίκτητης ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας AIDS. Στο σύνδρομο AIDS, τα πρώτα συμπτώματα συσχετίζονται παράλληλα με το θάνατο των εφεδρικών CD4/CD8 T λεμφοκυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος και τη σταδιακή έκθεση του ατόμου σε ευκαιριακές λοιμώξεις (Thomas J, et al,. 2018).

Ο κύκλος ζωής του ιού ακολουθεί το μοτίβο.

  1. Ιική ενσωμάτωση στα κύτταρα στόχος (Τ-Β κύτταρα).
  2. Μόλυνση των κυττάρων χρησιμοποιώντας μιμητικές πρωτεΐνες CD4- MHC & CXCR4 για την εισχώρηση στο κυτταρόπλασμα των Τ κυττάρων.
  3. Ενσωμάτων του ιού στο γενωμικό DNA από τη μετατροπή ssRNA > cDNA.
  4. Αντιγραφή του σωματιδίου ιού σε μαζικές ποσότητες ανά κύτταρο.
  5. Ρήξη του κυττάρου σηματοδοτώντας τον κυτταρικό θάνατο των λεμφοκυττάρων.

Συμβατική θεραπεία

Οι συμβατικές μέθοδοι ανάπτυξης εμβολίων μιμούμενες την έμφυτη ανοσολογική απόκριση κατέστησαν αναποτελεσματικές. Ο λόγος είναι διότι ο ιός του HIV έχει τη δυνατότητα να μεταλλάσσεται σε μεγάλο βαθμό (κάλυψη) τροποποιώντας την αντιγονική του φύση και καθιστώντας αόρατο από το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα (Thomas J, et al,. 2018). Το πλεονέκτημα του ιού έναντι στην αναποτελεσματικότητα οφείλεται ότι ο ιός προσβάλει τους ίδιους στρατιώτες του ανοσοποιητικού συστήματος  και δεν υπάρχει παρόμοιος μηχανισμός ανίχνευσης του ιού σε άλλο τρόπο. Συμβατικά φάρμακα που στοχεύουν στη μείωση του ϊικού φορτίου αλλά όχι τη διαγραφή του από το ανθρώπινο οργανισμό. Συνήθως τα φάρμακα στοχεύουν στην αναστολή της αντίστροφης μεταγραφάσης και του πρωτεασώματος (π.χ. azidothymidine, nevirapine,  delavirdine). Ενώ η συνδυαστική θεραπεία με χορήγηση συμβατικών φαρμάκων και αντιρετροϊκής θεραπείας HAART επιφέρουν καλύτερα αποτελέσματα αλλά όχι τη πλήρη ίαση (Thomas J, et al,. 2018).

Γονιδιακή θεραπεία

Νεότερα δεδομένα προέκυψαν από επιστήμονες που δοκίμασαν την γονιδιακή θεραπεία μέσω γενετικής μοριακής τροποποίησης από το σύμπλεγμα CRISPR-CAS9. Τα δεδομένα σε πρωτογενή στάδιο έδειξαν εντυπωσιακά αποτελέσματα σε κυτταρικές σειρές μολυσμένες με τον ιό HIV1 (Zubair et al., 2025). Συγκεκριμένα τα κύτταρα έδειξαν όχι μόνο τη πλήρη διαγραφή του ιού από το γονιδίωμα τους, αλλά και την αντίσταση τους στην επαναλοίμωξη μετά από έκθεση σε HIV1 ιό. Η γενετική τροποποίηση λειτουργεί με το τρόπο διαγραφής και συρραφής. Το συνένζυμο CRISPR-CAS9 λειτουργεί ως ενδονουκλεάση διασπώντας το δίκλωνο μόριο DNA σε συγκεκριμένες περιοχές στόχευσης, καθιστώντας ικανό είτε να διαγράψει είτε να προσθέσει κάποιο τμήμα στη δινουκλεοτιδική αλυσίδα (Feist et al., 2025).

Τα περισσότερα πειράματα από CRISPR-CAS9 στοχεύουν στο προ-ιό ή το κομμάτι που είναι ήδη συνδεδεμένο στο κυτταρικό DNA. Παρόλα αυτά η επιστήμη της γενετικής φέρει αισιόδοξα νέα για το σχηματισμό νέων ειδικότερα θεραπειών, ώστε να οδηγηθούν φορείς και νοσούντες από τον ιό της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας στη πλήρη ίαση τους. Ελπιδοφόρα είναι τα μηνύματα από τον κόσμο της γενετικής, τα επόμενα χρόνια ίσως θα υπάρξει η κοινοποίηση μιας αποτελεσματικής θεραπείας της οποίας θα καταστήσει την λοίμωξη HIV σαν μια κοινή γρίπη. 

Άρθρο της HumanGenomics
Μιχαήλ Σεβνταλής
Βιοεπιστήμονας Γενετικής & Σύμβουλος Γενετικής

Αναφορές

  • Feist, W.N., Luna, S.E., Ben-Efraim, K., Filsinger Interrante, M.V., Amorin, A., Johnston, N.M., Bruun, T.U.J., Utz, A., Ghanim, H.Y., Lesch, B.J., McLaughlin, T.M., Dudek, A.M. and Porteus, M.H. (2025). Multilayered HIV-1 resistance in HSPCs through CCR5 Knockout and B cell secretion of HIV-inhibiting antibodies. Nature Communications, 16(1). doi:https://doi.org/10.1038/s41467-025-58371-8.
  • Thomas J, et al, Richard A, Goldsby/Barbara A. (2018), Kuby Immunology, AIDS and other immunodeficiencies, pp.615-625)
  • Zhu, P., Liu, J., Bess, J., Chertova, E., Lifson, J.D., Grisé, H., Ofek, G.A., Taylor, K.A. and Roux, K.H. (2006). Distribution and three-dimensional structure of AIDS virus envelope spikes. Nature, 441(7095), pp.847–852. doi:https://doi.org/10.1038/nature04817.
  • Zubair, A., Sujan, A., Ali, M. and Hussain, S.M. (2025). Current Challenges With Highly Active Antiretroviral Therapy and New Hope and Horizon With CRISPR‐CAS9 Technology for HIV Treatment. Chemical Biology & Drug Design, 105(5). doi:https://doi.org/10.1111/cbdd.70121.
Related articles