Η πάθηση Tay-Sachs (TSD) είναι μια θανάσιμη γενετική διαταραχή που προκαλεί αποδόμηση του νευρικού ιστού του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ) κατά την εμβρυική ανάπτυξη με αποτέλεσμα οι ασθενείς να μην μπορούν να ξεπεράσουν το 5 έτος της ηλικίας τους.

Είναι σπάνια η πάθηση TSD με συχνότητα να εκδηλωθεί στους καυκάσιους να είναι εξαιρετικά μικρή. Φορείς που έχουν έστω ένα 1 παθολογικό αλληλόμορφο υπολογίζεται 1-30 άτομα από Γαλλία, ανατολική Ευρώπη και Εβραίους Ασκενάζι.

Η TSD συναντάται περισσότερο σε κλειστές κοινωνικές ομάδες με μεγαλύτερη εμφάνιση στους Εβραίους Ασκενάζι (1-300) αλλά και σε ανατολικό-ευρωπαίους. Για την έναρξη της νόσου σε άτομο με TSD γίνετε μόνο όταν κατέχει τα δύο παθολογικά αλληλόμορφα κληρονομούμενο ένα από το κάθε γονέα. Θεραπεία σε άτομα με TSD δεν υπάρχει, για αυτό υποψήφιοι γονείς με ιστορικό ή υποψία σε TSD θα πρέπει να λάβουν γενετική συμβουλευτική για το υπολογισμό του γενετικού ρίσκου και τη πιθανότητα εμφάνισης ομοζυγωτίας στο έμβρυο (Picache, Zheng and Chen, 2022).

Βασικότερα συμπτώματα της TSD θεωρούνται : μυϊκή αδυναμία, δυσφαγία, απώλεια όρασης και ακοής, τριχόπτωση και νοητική καθυστέρηση. Τα συμπτώματα επιδεινώνονται προοδευτικά με τη πάροδο των μηνών, καθιστώντας τον ασθενή ολοένα και αδύναμο να εκτελέσει τις βασικές καθημερινές ανάγκης.

Ένα από τα βασικότερα θνησιγόνα γονίδια της TSD είναι οι μετάλλαξη που συναντώνται στο HEXA (ενζυμική βήτα-hexosaminidase A) γονίδιο βρίσκεται στο χρωμόσωμα 15 και είναι παίζει ηγετικό ρόλο στο μεταβολισμό των νευρικών κυττάρων του (ΚΝΣ). Ομόζυγες μεταλλάξεις στο HEXA επιβαρύνουν τη λειτουργικότητα του ενζύμου με αποτέλεσμα την αδυναμία κατάλυση δεσμών GM2 στα λυσωσώματα των νευρικών κυττάρων με αποτέλεσμα τη καταστροφή τους. Έρευνες έδειξαν ότι μόνο και το 15% της ενζυμικής δραστηριότητας θα μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες του νευρικού ιστού, δίδοντας την εντύπωση ότι τα ομόζυγα άτομα διαθέτουν λίγα αντίγραφα ενζύμων HEXA με μηδενική ενζυμική δραστηριότητα (Nih.gov, 2009).

Το χρωμόσωμα 15 περιλαμβάνει κρίσιμα γονίδια για την ανάπτυξη του νευρικού ιστού. Μεταλλαγμένες εκφάνσεις στο χρωμόσωμα 15 προκαλούν διαφορετικές διαταραχές και σύνδρομα. Στην εικόνα διακρίνονται περιοχές του HEXA, FBN1, SNRPN και UBE3AA, εικόνα από (StoryMD, n.d.).

Η διάγνωση για τη TSD επιτυγχάνεται μέσω
• Οφθαλμολογική αξιολόγηση
• Διαγνωστικές εξετάσεις αίματος
• Γενετική εξέταση
• Γενετική συμβουλευτική

Δυστυχώς θεραπεία δεν υπάρχει για τη Tay-Sachs νόσο, η θεραπεία εφαρμόζεται υποστηρικτικά από συνδυαστικούς κλάδους, καθώς η αποκατάσταση του ασθενούς είναι ανέφικτη και τα συμπτώματα χειροτερεύουν με τη πάροδο του χρόνο. Η επιστημονική κοινότητα ωστόσο έχει προχωρήσει σε μεθόδους πρόληψης για την αποφυγή μεταβίβασης των μεταλλάξεων στην επόμενη γενιά. Με γενετικές εξετάσεις που μπορεί να γίνουν προληπτικά πριν την σύλληψη ή κατά την εγκυμοσύνη.

Ο Γενετικός Σύμβουλος είναι αυτός που θα σας δώσει τις απαραίτητες κατευθυντήριες οδηγίες για τον τρόπο πρόληψης αλλά και αποφυγής της Tay-Sachs. Σε περίπτωση θετικού ευρήματος τότε συζητείται το γενετικό ρίσκο (Cleveland Clinic, 2023).

Άρθρο
Μιχαήλ Σεβνταλής
MSc, BSc Επιστήμονας Γενετικής, Γενετικός Σύμβουλος

Βιβλιογραφία

• Cleveland Clinic (2023). Tay-Sachs Disease, Tay-Sachs Symptoms, Tay-Sachs Causes | Cleveland Clinic Children’s. [online] Cleveland Clinic. Available at: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14348-tay-sachs-disease.

• Nih.gov. (2009). Tay-Sachs disease – Conditions – GTR – NCBI. [online] Available at: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gtr/conditions/C0039373/ [Accessed 25 Oct. 2019].

• Picache, J.A., Zheng, W. and Chen, C.Z. (2022). Therapeutic Strategies For Tay-Sachs Disease. Frontiers in Pharmacology, [online] 13. doi:https://doi.org/10.3389/fphar.2022.906647.

• StoryMD (n.d.). What Causes Tay-Sachs Disease? [online] StoryMD.com. Available at: https://storymd.com/journal/vwd774gi4w-tay-sachs-disease/page/xp7yeas338p-what-causes-tay-sachs-disease.