Τι είναι το σπερμοδιάγραμμα;

Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασική εξέταση ρουτίνας για την αξιολόγηση της ανδρικής γονιμότητας. Συγκεκριμένα, το βιολογικό υλικό που απαιτείται προς ανάλυση είναι το σπέρμα του ανδρός. Εργαστηριακά εξετάζονται διάφοροι ειδικοί βιοχημικοί και μορφολογικοί παράμετροι που καθορίζουν την ποιότητα του σπέρματος εκείνη την συγκεκριμένη στιγμή. Η σπερματογένεση στον άνδρα είναι διαρκής, ωστόσο υπάρχουν στιγμές που το ανδρικό σπέρμα φθίνει στη ποιότητα, εξαιτίας πολλών ιατρικών και περιβαλλοντικών παραγόντων (Gül et al., 2024).

Τι είναι το σπέρμα;

Σπέρμα ονομάζεται το υγρό που στο σύνολο του περιέχονται βιοχημικές ουσίες, θρεπτικά συστατικά και μια ποσότητα των κυττάρων σπερματοζωαρίων με κυρίαρχο σκοπό τη γονιμοποίηση με το ωάριο. Τα σπερματοζωάρια παράγονται στο κατώτερο γεννητικό σύστημα στη περιοχή των όρχεων από τα κύτταρα Leydig και Sertoli εξαρτώμενη από την έκκριση τεστοστερόνης και αρωματάσης. Στα οποία τα αρχέγονα σπερματογόνα κύτταρα A και B πολλαπλασιάζονται και ακολουθώντας μια σειρά διαδοχικών μειωτικών φάσεων Ι και ΙΙ, τότε διαμορφώνονται σε σπερματίδες και ώριμα σπερματοζωάρια. Η διαδικασία της σπερματογένεσης είναι άλλωστε γνωστή ως (σπερμογονία) και διαρκεί μέχρι 72 ημέρες. Τα ώριμα σπερματοζωάρια μεταναστεύουν στην επιδιδυμίδα όπου και ωριμάζουν, στη συνέχεια τα σπερματοκύτταρα εμπλουτίζεται από υλικά του προστάτη με βιοχημικές ουσίες όπως: (φρουκτόζη, ένζυμα, αμινοξέα, βιταμίνες και γλοιώδη ουσία) που ενισχύει την αποστολή των σπερματοζωαρίων για τη γονιμοποίηση με το ωάριο (Leslie, Siref and Khan, 2023).

Μορφολογία του σπερματοζωαρίου

Ένα ώριμο σπερματοζωάριο αποτελείται από τη κεφαλή, αυχένα, κεντρόσωμα και την ουρά, όπου το κάθε ένα μέρος επιτελεί συγκεκριμένο έργο. Αναλυτικότερα, στη κεφαλή υπάρχει το ακρόσωμα το οποίο περιέχει υδρολυτικά ένζυμα και χρησιμεύει στη διάτρηση του στο ωάριο. Το γενετικό υλικό βρίσκεται στο κέντρο της κεφαλής και αποτελείται από 22 απλοειδή χρωμοσώματα συν 1 το φυλετικό, ενώ ο αυχένας συνδέει τη κεφαλή με το κεντρόσωμα του σπερματοζωαρίου. Το κεντρόσωμα αποτελεί τη βάση του σπερματοζωαρίου, καθώς εκεί περιέχονται τα μιτοχόνδρια που υποστηρίζουν το κύτταρο με ενέργεια και η ουρά όπου εκεί βρίσκονται μικροσωληνίσκοι οι οποίοι βοηθούν στην εμπρόσθια κίνηση του κυττάρου.

Εργαστηριακές παράμετροι του σπερμοδιαγράμματος

Η πρώτη εργαστηριακή εξέταση για παρατήρηση της ποιότητας του σπέρματος είναι το σπερμοδιάγραμμα. Στο σπερμοδιάγραμμα δύναται να παρατηρηθούν ανά οπτικό πεδίο οι ακόλουθοι παράμετροι:

Όγκος υγρού/ml

Πληθυσμός σπερματοζωαρίων, εκατομμύρια/ml

Μορφολογία

Κινητικότητα

Ζωτικότητα/οπτικό πεδίο

Θνησιμότητα 

Οσμή και διαύγεια

Οξύτητα/ph

Πυοσφαίρια

Ειδικότερες εξετάσεις θεωρούνται οι βιοχημικές παράμετροι στο σπέρμα όπως: (φρουκτόζη, α-γλυκοσιδάση, όξινη φωσφατάση κτλ.)  (Assidi, 2022).

Παθολογία εργαστηριακών ευρημάτων

Παθολογικές παράμετροι του σπέρματος ενδέχεται να υπάρξουν σε άνδρες οι οποίοι εμφανίζουν στυτική δυσλειτουργία, αδυναμία γονιμοποίησης και αζωοσπερμία. Οι πιο συχνές διαταραχές αναφέρονται στη ποσότητα και μορφολογία, τα οποία παραπέμπουν τον εξεταζόμενο σε κάποιο είδος υπερσπερμίας ή υποσπερμίας. Σημειώνεται ότι και τα δύο είδη έχουν το ίδιο αποτέλεσμα, την υπογονιμότητα. Από την μια σε φαινόμενα υπερσπερμίας, τα σπερματοζωάρια συγκολλούνται μεταξύ τους σχηματίζοντας συσσωματώματα και από την άλλη στην υποσπερμία παρατηρούνται ελάχιστα σπερματοζωάρια στον όγκο σπέρματος (Baskaran et al., 2020).

Γενετική συμβουλευτική

Τα αίτια της ανδρικής υπογονιμότητας βρίθουν ανάλογα με το περιστατικό, η υπογονιμότητα μπορεί να διακριθεί σε δύο είδη “πρωτογενής” και “δευτερογενής”. Σημαντικό είναι πέρα των περιβαλλοντικών παραγόντων ή το είδος εργασίας που ενδέχεται να μειώσουν την ποιότητα σπέρματος να είναι και οι γενετικοί “κληρονομικοί” παράγοντες. Υπολογίζεται περισσότερο από το 30% των φαινομένων υπογονιμότητας ευθύνονται οι γενετικοί παράγοντες όπως το οικογενειακό ιστορικό, σωματικές γενετικές μεταλλάξεις (αποφρακτική αζωοσπερμία) και σύνδρομα π.χ. (47ΧΧΥ) στην ανδρική υπογονιμότητα.

Στο γραφείο γενετικής συμβουλευτικής θα έχετε την ευκαιρία να ενημερωθείτε για όλες τις διαθέσιμες θεραπευτικές προσεγγίσεις σχετικά με την αποκατάσταση της υπογονιμότητας. Κατά καιρούς η πρόοδος της επιστήμης επέτρεψε την ανάπτυξη νέων διαγνωστικών τεχνικών που συνεισφέρουν στην κατανόηση των αιτίων της ανδρικής υπογονιμότητας. Σε περιπτώσεις με οικογενειακό ιστορικό υπογονιμότητας ενδέχεται να υπάρχει υποψία γενετικής μετάλλαξης, πράγμα που θα πρέπει να διερευνηθεί.

Αναφορές 

• Assidi, M. (2022). Infertility in Men: Advances towards a Comprehensive and Integrative Strategy for Precision Theranostics. Cells, 11(10), p.1711. doi:https://doi.org/10.3390/cells11101711.
• Baskaran, S., Finelli, R., Agarwal, A. and Henkel, R. (2020). Diagnostic value of routine semen analysis in clinical andrology. Andrologia, 53(2). doi:https://doi.org/10.1111/and.13614.
• Gül, M., Russo, G.I., Kandil, H., Boitrelle, F., Saleh, R., Chung, E., Kavoussi, P., Mostafa, T., Shah, R. and Agarwal, A. (2024). Male Infertility: New Developments, Current Challenges, and Future Directions. The World Journal of Men’s Health, [online] 42(3). doi:https://doi.org/10.5534/wjmh.230232.
• Leslie, S.W., Siref, L.E. and Khan, M.A. (2023). Male Infertility. [online] PubMed. Available at: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562258/.

Άρθρο της HumanGenomics
Μιχαήλ Σεβνταλής
Βιοεπιστήμονας Γενετικής & Σύμβουλος Γενετικής